ابتکارات چین برای هدف قرار دادن صنعت خودروهای برقی طی ۱۵ سال گذشته یکی از موفق ترین موارد سیاست صنعتی در تاریخ اخیر این کشور است. این ابتکارات، مداخلات گسترده دولت از جمله یارانهها، صنعت داخلی و بازار را به طور همزمان قادر به رشد کرد. زمانبندی این سیاستها در چین بسیار مهم بود زیرا با پیشرفتهای تکنولوژیکی در فناوری باتری، پذیرش بیشتر مصرفکنندگان از خودروهای برقی همزمان بیشتر شد.
چین در حال حاضر بزرگترین بازار برای خودروهای برقی است و ۶۰ درصد از ثبت نام خودروهای جدید در سال ۲۰۲۲ و ۴۰ درصد از سهام جهانی خودروهای الکتریکی را به خود اختصاص داده است. خودروهای صادراتی چین همچنین تولید کننده اصلی باتری های لیتیومی در سطح جهان هستند که جزء اصلی خودروهای برقی هستند. بر اساس گزارش آژانس بین المللی انرژی[۱]، این کشور ۶۵ درصد از تولید باتری و ۸۰ درصد از تولید کاتد را به خود اختصاص داده است و برآورد وزارت انرژی حتی بالاتر است. توسعه وسایل نقلیه جدید انرژی برای تبدیل چین به یک کشور خودروسازی قدرتمند ضروری است. اهداف این سیاستها عبارتند از: پاکسازی هوا در شهرهای چین، کاهش واردات نفت چین، قرار دادن چین برای رهبری جهانی در صنعت استراتژیک خودرو و کمک به تحقق هدف بی طرفی کربن.
BYD اکنون بزرگترین تولید کننده خودروهای برقی در جهان است که از تسلا پیشی گرفته و به سرعت در حال گسترش در خارج از کشور است. مارک های چینی به ویژه در بازارهای نوظهور مانند آسیای جنوب شرقی به دلیل در دسترس بودن مدلهای خودروهای مقرون به صرفه و جذاب محبوب هستند. در آسیای مرکزی، بازار خودروهای برقی کوچک اما رو به رشد است و شرکتهای چینی غالب هستند. در حالی که واردات از چین تنها ۳ درصد از فروش خودروهای برقی اروپا در سال ۲۰۲۲ را تشکیل میداد، بیش از ۹۰ درصد از خودروهای برقی فروخته شده در ازبکستان در آن سال از چین بود. برندهای چینی همچنین بر واردات خودروهای برقی به قرقیزستان نیز تسلط دارند. چین در حال پیشروی با انواع پروژههای سرمایهگذاری و زیرساختی در آسیای مرکزی است که برای تقویت صادرات به منطقه و فراتر از آن طراحی شده است.
تولیدکنندگان خودروهای برقی چینی در مقایسه با تولیدکنندگان غربی چندین مزیت قابل توجه دارند: نزدیکی جغرافیایی، عدم شرایط محدودکننده به دلیل تحریمها، قیمتهای پایین به دلیل جهش تولید کنندگان چینی و مهمتر از همه، شرکت های چینی آماده هستند تا قیمت رسمی را در اسناد اعلام کنند که بسیار کمتر از قیمت واقعی است. به دلیل رقابت پذیری فزاینده خودروهای برقی چینی، مزایای هزینه تولید و ظرفیت تولید بزرگ در چین، احتمالاً چین به عنوان صادرکننده خودروهای برقی به رشد خود ادامه خواهد داد. از آنجایی که هزینه همچنان یکی از بزرگترین چالشهای پذیرش خودروهای الکتریکی است، گسترش مدلهای چینی احتمالاً نفوذ بیشتر خودروهای برقی را در بازار جهانی تسهیل میکند.
براساس یافتههای این گزارش، اهمیت خودروهای الکتریکی و انرژیهای تجدیدپذیر در کشورهای آسیای میانه کاملا محسوس است اما سازوکار دقیق نظام برنامهریزی این کشورها مشخص نیست. به نظر میرسد ایران با بررسی میدانی برنامههای موردنظر این کشورها از طریق دیپلماسی اقتصادی میتواند در بخشهایی که جزء مزیت نسبی کشورمان در این حوزهها محسوب میشود، ورود اثرگذاری انجام دهد. با توجه به یافتههای گزارش، پیشنهادات ذیل میتواند اثربخش باشد:
- شناسایی نظام مدیریت زنجیره تامین کشورهای آسیای میانه در بخش خودروهای الکتریکی
- استفاده حداکثری از مزیتهای سرزمینی کشور در بخش معادن لیتیوم و آهن به منظور صادرات به این کشورها
- جایابی دقیق ظرفیتهای بخش خصوصی در بخش خودروهای الکتریکی و سرمایهگذاری در کشورهای نامبرده
- تشکیل کنسرسیوم تحقیقاتی و صنعتی به منظور بسترسازی ایجاد نظام نوآوری بین ایران و کشورهای آسیای میانه
جبران کمبودهای مورد نیاز صنعت خودروهای الکتریکی کشور (فنی، تحقیقاتی و مالی) در قالب سرمایهگذاریهای مشترک با کشورهای آسیای میانه
